Varen aan de Overtoom op de Noorder-IJ en Zeedijk door Sluis

Gepubliceerd: 28-12-2021 13:12

Varen aan de Overtoom op de Noorder-IJ en Zeedijk door Sluis

WESTZAAN – Op de middag voor Kerstavond toen ik mijn moeder ophaalde voor een stemmig kerstbakkie, reed ik ter hoogte van de afslag de Veldweg te Westzaan toen ik zag dat een dijkwoning aan de Overtoom nummer 9 was afgebroken. Ik kon het niet laten om een kijkje te nemen en bij aanvang van het schrijven van dit relaas had ik nooit vermoed, welke verhalen er allemaal achter weg kwamen. De cryptische titel zal u gaandeweg duidelijk worden.

Door David Sluis

Alleen de contouren van de kelder waren nog zichtbaar, maar voor de rest was alles al verdwenen. Eigenlijk is het geen kelder, gezien de maaiveld hoogte, maar ik heb nu even geen ander woord paraat. Drive in woning? Ik kende de geschiedenis van dit huis niet. Wie hebben daar gewoond, wat heeft zich daar afgespeeld? Maar, hoe vaak was ik daar niet langsgelopen of gefietst, ik schat in tienduizenden keren? Er waren dagen, ik memoreer even de periode vanaf mijn twaalfde, dat ik daar dagelijks tenminste zes keer langskwam, minimaal. In alle vroegte twee keer voor mijn ochtendkrantenwijk, waar ik de Volkskrant, De Telegraaf en Het Nieuws van de Dag ingooide op ruim honderd adressen tot in Zaandam over het spoor aan toe. Diezelfde dag naar school in Zaandam naar MAVO de Bark en terug. In de avond waterpolo trainen in de Slag of het Sportfondsenbad, dus weer twee keer. En dit stramien jaren en jaren lang. Ik kon de plek blind uittekenen.

Ik was in mijn jonge jaren en nog, onderzoekend van aard. Zo bezocht ik in mijn jeugd altijd plekken waar sprake was van sloop. Je kon er namelijk ‘dingen’ vinden. Ik was uit op historische dingen, artefacten die iets konden vertellen over de geschiedenis. Maar het was ook gewoon spannend. Ik deed dit vaak alleen, maar later ook met een vriend. Bij de Tandy op de Peperstraat in Zaandam kochten we zelfs een hele primitieve metaaldetector. Hij eerst, ik later ook. Vergeleken met het spul wat je nu kunt krijgen was het ‘spielerei’ maar destijds was het gaaf. Vriend Remco had ook nog een zogenaamde zee-magneet. Daar kon je ook heerlijk mee vissen in sloten, sluizen en kanalen. Niet dat we daar ooit veel mee vingen, maar het was als ‘echt’ vissen: je weet nooit wat je ‘haakt’?

Ik heb op zolder nog bananendozen vol met spullen wat ik toen, vooral alleen, vond. Ik kan er eigenlijk geen afstand van nemen. Van 100-den pijpenkopjes, 100-den flesjes en inktpotjes, maar ook oude munten, zoals een munt uit 1731 die ik vond onder een zeer oud pand aan het Zuideinde te Westzaan, het pand waar later Roel Kroese (Antiek) in woonde, net naast de voormalige Zuiderschool. Andere bananendozen heb ik wel weg kunnen doen (na heel veel moeite). Zo heb ik na ruim 35 jaar het maandblad van de Vogelbescherming weggedaan. Ik denk drie bananendozen vol. Alleen de eerste die ik ooit per post kreeg heb ik bewaard. En de zilveren speld die ik kreeg van de Vogelbescherming ben ik ook al kwijt.

De interesse in archeologie, dingen zoeken, bleef niet onopgemerkt. Van een lieve tante, de zuster van mijn vader kreeg ik ooit een mooi en dierbaar geschenk. Ze wist dat ik zwaar geïnteresseerd was in oudheid en archeologie. In het Zwet in Wormer werd ook weleens gebaggerd en ze had uit de bagger een voet van een oude handgemaakte ‘kan’ geraapt. Het was een zogenaamde Jacoba-kan (1400). Het bijzondere was, ik was 13 jaar, zo vertelde ze, dat de voet met de hand ‘geknepen’ was. Je kon de vingerafdrukken/duimen in de klei nog zien en dat intrigeerde me mateloos. Een tastbaar relict van inmiddels gene zijde. Een paar jaar geleden overleed zij, het raakte me diep. Tijdens de ter aarde bestelling heb ik de scherf op haar kist gelegd. Het moest terug naar haar, en zo geschiede.

Maar goed, ik reed dus richting mijn moeder de middag voor Kerstavond en zomaar even voorbijrijden aan zo een oud gesloopt pand te Westzaan, zit er niet in.

Met wat hekken was de boel afgezet, maar een magere opening restte waardoor ik het terrein kon betreden. Het regende licht en het weer was somber. De familie van mijn vaders kant had bijna recht tegenover dit voormalige huis gewoond en mijn ome Roel Sluis wist flink wat verhalen op te dissen, nadat ik hem opbelde. Al eerder waren naast dit pand al huizen/winkels verdwenen. Op de uiterste hoek stond vroeger de groentezaak van Maarten Visser, ik kan me dit nog vaag herinneren, het is in de jaren ’70 gesloopt. Ome Roel wist nog dat hij in zijn jeugd regelmatig klusjes voor de groenteboer deed en als beloning kreeg hij een appel. Zo hielpen hij en zijn broers de groentekar afremmen als deze naar beneden reed de Veldweg af. Dat waren nog eens goudeerlijke tijden, we praten over de jaren 50-60 van de vorige eeuw.

Ome Roel vertelde verder dat hij vlak voor de sloop nog een keer in het leegstaande pand van de Maarten Visser was geweest. Hij werkte toen als badmeester in het Westzanerbad die op 100 meter daarvan lag. Hij ging destijds een keer stiekem naar de zolder van het bouwvallige huis en wat hij daar aantrof mag toch wel opmerkelijk genoemd worden. De zolder was ingericht als een soort van kippenschuur; met kippengaas en stro op de vloer. Volgens zijn zeggen stamde dit nog uit de oorlog. Ook trof hij vaten aan waar de zuurkool vroeger werd ingemaakt, die spontaan uit elkaar vielen bij aanraking, zoveel houtworm zat erin. Thuis heeft Ome Roel ook nog een paar deuren uit het pand, een boekje wat hij daar vond en een muziekdoosje, met een chinees wijsje, hij heeft het altijd bewaard. Op de zolder is hij daarna nooit meer geweest, de vloerdelen waren zo slecht dat je er bijna doorheen zakte. Maarten Visser zijn broer was enige tijd de huisgenoot van Opoe Sluis, dus de moeder van mijn Oma, die woonde op het ‘Koude Aardappelpadje’ te Westzaan. Ik kreeg ooit op mijn vierde verjaardag een bedrag van 5 gulden van hen, ik heb het lang bewaard, een astronomisch bedrag. Daarna heb ik ze nooit meer gezien, wat zonde zeg. Niet dat ze niet meer leefden, maar in de familie kwamen wat spanningen los, ik zeg het met enig eufemisme..

De gesloopte woning was tegen een dijk gebouwd. Niet zomaar een dijk, nee de voormalige Noorder-IJ en Zeedijk, maar lokalen kennen hem beter als de Overtoom. Wat is in hemelsnaam een Overtoom, je komt de naam in West-Nederland meer tegen, zoals ook in Amsterdam. Een Overtoom (overhaal) is een ‘installatie’ waarbij een schip over land van het ene in het andere water wordt getrokken, met het doel een peilverschil te overwinnen. De overtoom kan worden gezien als een voorloper van de schutsluis. Dus familie Sluis heeft wel wat met de Overtoom, qua betekenis.

Het stukje dijk floreerde destijds in ondernemerschap. De legendarische slagerij van Bakker, tenminste voor mij. Ik heb ooit nog een ietwat humoristische website gedraaid, rondom de gehakt(ballen) van deze Slagerij. De Slagerij had hier geen aandeel in, maar wel wat we zelf thuis deden met half-om-half producten die hier werden berokken. Het is een lang verhaal, en een mooi verhaal, een volgende keer wellicht?

In dat zelfde rijtje aan de dijk was ook de manufacturenwinkel van de Gunst, Melkhandel Dekker en dus het pand wat nu verdwenen was. Enig speurwerk met Ome Roel als Westzaanse encyclopedie bracht aan het licht dat daar de Familie Tolk in heeft gewoond, en ook deze waren ondernemer. Ze hadden een kantoorboekhandel, maar stripboeken kon je er ook krijgen. Daarnaast ook rookwaren en verkocht hij ansichtkaarten, waarvan sommige nog rouleren. Opvallend was dat in de kelder van het huis een geheel andere business zat, eveneens van diezelfde Tolk. Een veelzijdig man moet ik wel zeggen. Het was een zogenaamd houtwarenbedrijf, welke onder andere figuur-gezaagd kinderspeelgoed vervaardigde uit geperst hout (triplex). Dit werd gebogen nadat het in het water had gelegen, en gekleurd met een soort van ecoline, aldus Ome Roel die hier ook nog weleens aan meegewerkt had. En wie weet, wie nog meer? Ook werden er een soort houten kano’s vervaardigd, die zelfs geëxporteerd werden naar het buitenland.

Mevrouw Tolk overleed helaas jong, maar ze was heel actief met de Westzaanse jeugd. Zo was ze betrokken bij de speeltuinvereniging even verderop op de Veldweg. Het pandje aanpalend heeft lang dienst gedaan als verenigingsgebouw van Zwem& Poloclub de Kroosduikers, ik ben er zelf lang lid van geweest. Daarnaast organiseerde mevrouw Tolk toneelvoorstellingen zo vertelde Roel. Eén van de voorstellingen draaide om de Ali Ben Hassan. Mijn vader Wouter Sluis, die al heel lang overleden is (1999) speelde daarin de hoofdrol van Ali. Het was een grote stevige man, dus ik denk dat die rol hem wel gepast heeft. Waarschijnlijk was dit de kiem naar de vele opera’s die hij later zong, iets waar ik me niks meer van herinner. Jammer..

Roel verhaalt verder. Hij was een keer op een verjaardag bij de familie Tolk, mijn vader was daar ook bij. Door een kaars vloog het gordijn in de brand en met een pan soep die op tafel stond werd de brand geblust. Tja, dat soort dingen vergeet je niet meer. Later is de familie Sluis verhuist naar even verderop, op de Veldweg. Ze waren in die tijd zelf ook ondernemend en dreven een winkel in huishoudelijke artikelen. De winkel had de welluidende naam: De Kleine Winst. De winkel was gesitueerd naast de vroegere Wipbrug. Je kon daar ook patat bestellen en later heeft de familie Neefjes tientallen jaren een snackbar gerund.

Maar nu terug naar het afgebroken pand. Ik bemerkte dat er een betonnen trap naast het pand was gesitueerd. Dit is natuurlijk handig om snel de dijk op en neer te gaan. Ik onwaarde boven aan de trap een groene plant en zag direct wat het was. Het was een prachtig exemplaar van de Tongvaren. Tongvarens zijn wintergroene varens. Hij groeit op vochtige muren, in putten en rotsen. Bij ons zie je hem niet veel, dus extra leuk. De Wetenschappelijke naam is Asplenium scolopendrium. De Engelse benaming voor de milt is spleen. En dit laatste zit in de naam Asplenium verborgen. Vroeger werd namelijk gedacht dat deze plant heilzaam was tegen problemen met de milt. Nu heb ik geen klachten dus heb ik geen plant gegeten. Bij één van de bladeren kun je mooi de sporendoosjes zien aan de onderzijde. Deze varen lijkt eigenlijk op geen andere en is dus makkelijk te herkennen. Ik hoop dat de varen blijven mag en semantisch past hij ook helemaal in het verhaal: varen aan de Overtoom op de Noorder-IJ en Zeedijk door Sluis

Fijne jaarwisseling en GROENTJES!

Deel deze pagina:
Advertenties

RTV Zaanstreek - Drielse Wetering 50 - 1509 KP Zaandam - Telefoon: 075 - 6706106 - E-mail: info@rtvzaanstreek.nl