Zaanse luchtkwaliteit licht verbetert, maar schadelijkheid verergerd (leestijd 8 m)

14-10-2021 13:05

Zaanse luchtkwaliteit licht verbetert, maar schadelijkheid verergerd (leestijd 8 m)

STREEK – Er is in september een nieuw Actieplan Luchtkwaliteit 2021-2030 gepresenteerd door de gemeente Zaanstad. Hierin worden allerlei maatregelen voorgesteld om de luchtkwaliteit verder te verbeteren.

Door David Sluis

De luchtkwaliteit is de laatste jaren enigszins verbetert, al is het maar net hoe je er naar kijkt. E.e.a. ander zal ook ingegeven zijn door de Covid -19 pandemie, waardoor er minder mobiliteit op wegen was. Opvallend is verder dat één van de meest besproken casus rondom luchtkwaliteit de afgelopen tien jaar; de problematiek rondom de Rijksweg A8 (Coenbrug), niet wordt genoemd in dit actieplan (eerder wel). Dit terwijl er een dozijn moties zijn aangenomen door de gemeenteraad en er al drie keer Kamervragen over zijn gesteld.

Daarnaast heeft de Wereld Gezondheidsorganisatie recentelijk zijn advieswaarden rondom luchtkwaliteit dramatisch verscherpt, waardoor de noodzaak van verregaande maatregelen evident lijken, ook in Zaanstad.

Trends in luchtkwaliteit
De luchtkwaliteit in Nederland wordt o.a. gemeten met vaste meetstations (RIVM). In de Zaanstreek zijn dit drie stations (701, 703, 546). Deze vaste meetstations meten tal van componenten, waaronder Stikstofdioxide (N02) en fijnstoffen, maar ook bv roet. Station 701 staat op het Wagenschotpad dat is gelegen achter de atletiekbaan van AV Zaanland. Het is een z.g. achtergrondstation welke niet direct onder invloed staat van bv een drukke verkeersweg, industrie of scheepvaart.

Er is van 2019 naar 2020 een neerwaartse trend zichtbaar (zie grafiek boven). Waarschijnlijk heeft de afgenomen mobiliteit (door thuiswerken) hier zeker een rol in gespeeld. Dit lijkt goed nieuws, maar over de waarde ervan kan pas op langere termijn wat gezegd worden (vergelijk o.a. 2012 -2013). Zo is er (701) sinds 2015 eigenlijk niet te spreken van een afname, maar van een afvlakking. En bovendien gaat het vooral om wat je in het verleden al hebt ingeademd, dat accumuleert in je lichaam en richt schade aan.

Maar er wordt nog meer gemeten. Met z.g. Palmesbuisjes die her en der door de Zaanstreek hangen, wordt ook stikstofdioxide gemeten. Deze laten een forse afname gedurende de laatste jaren zien (bron: GGD Amsterdam -https://maps.amsterdam.nl/no2) zoals de meting langs de Popelstraat Krommenie laat zien (zie onder). Ook dit zou (deels) een gevolg van de pandemie kunnen zijn, want op heel veel plekken in de Zaanstreek (en daarbuiten) zie je deze trend terug. Let wel dat de waarde van 2021 een ‘lopend’ gemiddelde is en dat het gemiddelde nog licht zal stijgen is de verwachting.

Hoe de mobiliteit zich in de toekomst gaat ontwikkelen is nu onbekend, maar de voortekenen wijzen er voorzichtig op dat we weer terugkeren naar oude niveaus (https://www.ndw.nu/actueel/nieuws/2021/9/30/ontwikkelingen-filedruk). Bovendien zullen er door woningbouw in en rond het Zaanse, ook meer auto’s bijkomen.

Stikstofdioxide is een goede graadmeter voor andere schadelijke stoffen, zoals fijnstoffen. Het wordt door verbrandingsprocessen geproduceerd, bijvoorbeeld door auto’s. Elektrische auto’s stoten geen stikstofdioxiden uit, dus dit kan de luchtkwaliteit op dit vlak verbeteren. Maar ook elektrische auto’s produceren fijnstof, door remmen en bandenslijtage, maar opgeteld waarschijnlijk minder dan brandstof-auto’s. Tenslotte zijn sommige industrieën belangrijke veroorzakers van fijnstof. Bepaalde uitgestoten stoffen (o.a. ammoniak) kunnen in de lucht zich omvormen tot z.g. secundaire fijnstoffen.

Het grootste deel van de fijnstoffen is echter afkomstig uit het buitenland zo tekent het actieplan op, men schrijft:
“Luchtverontreiniging is niet alleen afkomstig van lokale bronnen. Een behoorlijk deel van de luchtkwaliteit wordt bepaald door de bijdrage uit het buitenland. Voor fijnstof geldt bijvoorbeeld dat meer dan de helft van de concentratie afkomstig is uit het buitenland. De invloed van lokale bronnen is relatief beperkt. Dit is geen reden om dan maar niets te doen. Immers, alle lokale maatregelen samen dragen er aan bij dat de totale concentraties aan fijnstof in Nederland en elders afnemen.”

Niet vermeld is dat Nederland meer fijnstof ‘exporteert’ naar omringende landen, dan het zelf ‘importeert’ (www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/500037008.pdf.) Dus in die zin is elke maatregel dubbel zinvol en kunnen we ons niet ‘verschuilen’.

Wereld Gezondheids Organisatie
De Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) doet o.a. onderzoek naar de relatie tussen luchtkwaliteit en sterfte. Kort en goed, hoe viezer de lucht, hoe meer sterfte en ziekte. Daarom adviseren zij ook bepaalde advieswaarden te hanteren. Zeer recentelijk (sept 2021) zijn de advieswaarden flink aangescherpt omdat de kennis rondom dit onderwerp is toegenomen. Door b.v. grote epidemiologische onderzoeken kom je erachter wat de gevolgen van slechte luchtkwaliteit zijn. Binnen de EU hanteert men (lang) niet altijd deze WHO advieswaarden, maar heeft men EU normen. Dit zijn veelal politieke normen, geen gezondheidskundige.

Het goede nieuws voor Zaanstad is dat het nieuwe actieplan voldoet aan de oude EU normen. Het slechte nieuws is dat de nieuwe (en deels ook de oude) WHO advieswaarden zo scherp zijn, dat je je afvraagt of dit ooit gehaald kan worden? Zo is de EU norm voor Stikstofdioxide 40 μg/m3 maar de WHO adviseert nu 10 μg/m3. Voor de fijnstof fractie2.5 is EU norm 25 μg/m3 maar de WHO adviseert max 5 μg/m3. Tja, dat zijn grote ‘uitdagingen’...

Vast meetstation 701 aan het Wagenschotpad bungelt de laatste vijf jaar zo rond de 20 μg/m3 N02 (stikstofdioxide), en dan lijkt een halvering daarvan nog ver weg. In het actieplan wordt evenwel gesteld dat in 2030 de oude WHO advieswaarden zijn gehaald. Je vraagt je af of dit ambitieus genoeg is, of dat dit misschien wel gezond realisme is?

Maatregelen Zaanstad
Een pakket aan maatregelen lopend van het verder elektrificeren van het wagenpark (o.a. bussen) wordt beschreven. Meer en efficiëntere fietspaden en bijbehorende stallingen. Lagere rijsnelheden op een aantal wegen en een beter verkeersmanagement.

Maar ook gaat men proberen om de industrie schoner te krijgen en kan het stoken van een houtkachel of BBQ wel wat voorlichting gebruiken, zo stelt men. Maar ook de luchtvaart en veeteelt worden genoemd, net als het vervoer over water.

De vraag die bij mij achterblijft is de wetenschap dat veel van deze onderwerpen al langere tijd op de (politieke) agenda staan, maar waar tot op heden weinig aan gedaan kon worden, omdat Zaanstad er domweg niet over gaat. Neem het intensieve vliegverkeer bijvoorbeeld (ultra fijnstof), zijn daar nu echt stappen gemaakt de afgelopen jaren? Of bepaalde sterk vervuilende industrieën aanpakken (neem Tata bv)? 


Door de Provincie NH is nu een z.g. stikstoftafel havens en industrie opgericht, ik denk hierbij meteen aan OLAM, een zeer grote emitter van ammoniak (www.binnenlandsbestuur.nl/bestuur-en-organisatie/nieuws/piekbelaster-stoot-jarenlang-zonder-toezicht.16489729.lynkx). U raadt het al, nog meer praten en dikke rapporten zullen er verschijnen, maar ondertussen gebeurt er..?

Maatregelen A8 wie gaat dat betalen?
Over maatregelen om de problematiek rondom de A8 (Coenbrug e.o) op te lossen wordt al jaren gesproken (verhogen schermen en/of snelheidsverlaging) en breed gedragen door de Raad en het College. Met in het achterhoofd dat de verbinding tussen de A8 en A9 er mogelijk zal komen (zoals het actieplan suggereert), zal de milieulast ter plaatse alleen maar stijgen. Er zijn over maatregelen tegen de milieulast diverse moties aangenomen en talloze onderzoeken zijn verricht. Het lijkt of het van de aardbodem is verdwenen in dit actieplan? Op geen enkele wijze wordt er in het actieplan naar verwezen of een ambitie uitgesproken. Terwijl de A7 (Prins Bernhard weg) wel wordt afgewaardeerd, en sommige provinciale wegen ook?

Wel is bekend dat Gemeente Zaanstad geen stuiver wil of kan investeren in deze problematiek (bv hogere schermen tegen fijnstof), zoveel is duidelijk, na talloze gesprekken door de Werkgroep A8 Coenbrug o.a. op bestuurlijk niveau. Rijkswaterstaat, de wegbeheerder zal een groot deel van de schermen tijdens het groot onderhoud in 2024 vervangen, maar niet verhogen. Maar wie lost het dan wel op?

Kan de Provincie dan niet even over de (Coen)brug komen? Er wordt mogelijk een ‘astronomisch’ bedrag van 500 miljoen tot op voorhand geschat 1 miljard uitgetrokken voor de doortrekking A8-A9 maar daar houdt de verantwoordelijkheid op, aldus de Provincie NH. Wat dit voor consequenties heeft voor bewoners van Zaanstad langs de huidige A8 laat de Provincie koud, zo bleek ook uit de Milieueffect Rapportage hieromtrent. Bij doortrekking krijg je nog eens 40 duizend extra vervoerbewegingen per dag, zo is al becijfert door ingenieursbureaus. Dit zal de ‘directe’ leefomgeving sterk beïnvloeden, maar nee, de Provincie denkt alleen tot aan de aansluiting, daarna is voor anderen..

Een kort belrondje langs enkele politieke partijen leerde dat dit op weinig sympathie kon rekenen. Dossier A8 (Coenbrug) had gewoon in dit actieplan moeten staan en het is op zijn zachtst gezegd een blunder dat het ‘vergeten’ is.

Een woordvoerder van de verantwoordelijk wethouder Breunesse liet weten dat er binnenkort een inhoudelijke reactie wordt gegeven aan de Werkgroep Coenbrug A8.

Ambities zijn mooi, de uitvoering daarvan nog beter. We gaan zien wat de toekomst brengt.

Deel deze pagina:
Advertenties

RTV Zaanstreek - Drielse Wetering 50 - 1509 KP Zaandam - Telefoon: 075 - 6706106 - E-mail: info@rtvzaanstreek.nl